|
بهداشت دهان و دندان
–
(خميردندان)
وظيفه اصلي خميردندان كمك به پاكيزگي سطوح قابل
دسترس دندانها مي باشد. مسواك زدن با يك خميردندان
مناسب علاوه بر افزايش آراستگي ظاهري شخص از طريق
پاكيزگي دندانها، از ميزان پوسيدگي دندانها و بوي
ناخوشايند دهان كاسته و حفظ سلامت لثه ها را موجب
مي گردد. يك خميردندان مناسب بايستي علاوه بر
تسهيل در فرايند زدودن جرم سخت شده و پلاك دندان
بدون آسيب رساندن
به
مينا يا عاج از خاصيت تميز كنندگي مناسبي برخوردار
بوده، داراي خواص ضد پوسيدگي و طعمي مطبوع باشد.
ساختار
دندان:
بخش اعظم دندان از ماده اي بنام عاج (Substantia
Eburnea)
ساخته شده است.سختي اين ماده بر اساس مقياس Moh
بين 5 تا 6 بوده و يا به عبارت ديگر بين سختي
آپاتيت و فلدسپات مي باشد. پيرامون عاج توسط مينا
(Dental Enamel)
و ساروج
Cementum))
احاطه شده است. ميزان سختي مينا در مقياس
Moh
برابر 7 يعني معادل سختي كوارتز است. بخشي
از دندان كه توسط مينا احاطه شده است تاج(Crown)
و آن بخش كه توسط ساروج احاطه شده است ريشه
(Root)
نام دارد. محل اتصال تاج و ريشه، طوق دندان
(Neck)
است كه به شكل خطي كه به آن خط لثه (linea
gingivalis)
ميگويند، به نظر ميآيد. ديگر بخشهاي دندان در
داخل حفره يا آلوئول قرار دارد و ديده نميشود. در
مركز حفره مجموعه عروق و اعصاب دندان قرار دارد كه
به آن مغز دندان
(Dental pulp)
ميگويند.
مكانيزم پوسيدگي دندان:
پوسيدگي دندان بيماري ناشي از تخريب و انهدام بافت
سخت دندان از طريق کاني زدايي مي باشدوهنگامي صورت
ميگيرد كه كليه عوامل زير فراهم باشند:
1.
خصوصيت جسماني ميزبان (دندانها و بزاق)
2.
باكتريها
3.
مواد غذايي و قندي
باكتريهاي موجود در سطح دندان، موجب تخمير
كربوهيدراتها و تبديل آنها به اسيد ميشوند. اين
اسيدها به نوبه خود سبب تخريب و انحلال مينا و
متعاقباً انحلال املاح كلسيم عاج دندان ميگردند.
ميكروبها در محل خود مستقر شده و به توليد اسيد
ادامه ميدهند و اين امر pH
سطح دندان را به طور دائم در حدود 5/4 نگه
ميدارد. در pH
كمتر از 5/5 به نحو چشمگيري بر قابليت انحلال
نمكهاي كلسيم كه مينا و عاج دندان را تشكيل
ميدهند، افزوده ميشود و اين امر خطر پوسيدگي را
به شدت افزايش ميدهد. ميناي دندان از بلورهاي ريز
هيدروكسي آپاتيت به فرمول Ca10(PO4)6(OH)2تشكيل
شده است. اين بلورها در PH
خنثي نامحلولند اما در PH
اسيدي قابليت انحلال بسرعت بالا رفته و به كلسيم و
فسفات تجزيه شده و سرانجام لحظهاي فرا خواهد رسيد
كه لايه سطحي مينا تحمل بارهاي وارده را نداشته
باشد و در اينحال مينا فرو خواهد ريخت و حفرهاي
در دندان پديد خواهد آمد.
جرم دندان:
جرم ياTartar
معمولا به رسوبات معدني تشكيلشده بر روي دندانها
اطلاق ميگردد و فرمول آن [Ca3(PO4)2.2H2O)]
است. امروزه اين رسوبات را به نام
Calculus
ميشناسند. فرضيههاي زيادي در مورد تشكيل جرم
وجود دارد0 سطح متخلخل جرم توسط لايه نازکي از
پلاک پوشيده مي شود که مي تواند سبب ايجاد حساسيت
گردد0بطور کلي جرم رسوبي از فسفاتهاي کلسيم مي
باشد و لثه را تحريک کرده، به تشکيل کيسه اي بين
دندان و لثه كه در آن خردههاي غذا و باكتريها
ساكن شدهاند، كمك ميكند.
اجزاي تشكيلدهنده خميردندان:
1.
مواد ساينده:
وظيفه اين مواد افزايش عملكرد مكانيكي
خميردندان از حيث زدودن جرم و لايه پلاك ميكروبي
تشكيلشده بر روي دندان است. از سايندههاي متداول
ميتوان به كربنات كلسيم و منيزيم، فسفات ديكلسيک
،
هيدروكسيد
آلومينيوم و سيليكا اشاره كرد.
2.
مواد
قوام دهنده:
استفاده از اين مواد جهت ايجاد قوام لازم در
خميردندان بدون حالت چسبندگي و پديدآوردن استحكام
كافي و قابليت خروج روان خمير از تيوب و نيز تضمين
پايداري فيزيكي و ايجاد ظاهر براق و يكنواخت
خميردندان ميباشد. از قوام دهندههاي معمولي
ميتوان به كربوكسي متيل سلولز، هيدوركسي اتيل
سلولز، سيليس
و صمغ زا نتان
اشاره نمود.
3.
تركيبات فلورايد:
در صورت وجود مقادير اندكي فلوئور در بزاق دهان،
هيدروكسي آپاتيت تبديل به فلوراپاتيت به فرمول
Ca10
(PO4)6F2
ميشود كه قابليت انحلال آن در اسيد كمتر از
هيدروكسي آپاتيت ميباشد. همچنين فلوئور علاوه بر
ماهيت ضد پوسيدگي، سبب از كارافتادن سيستم آنزيمي
باكتريهاي موجود در دهان، ميشود و بدين ترتيب از
توليد اسيد جلوگيري بعمل مي آورد.
4.
مواد ضد جرم:
استفاده از تركيباتي نظير پيروفسفاتها و نمكهاي
روي در فرمولاسيون خمير دندان سبب جلوگيري از
تشكيل جرم و ازبين رفتن آن مي گردد. بزاق كه به
طور دائم ترشح مي شود خود منبعي از كلسيم و فسفات
مي باشد. زماني كه يونها به سطح دندان مي رسند
بذراوليه جرم
تشكيل ميگردد. با وجود تتراسديم پيروفسفات،
اين
بذر حل شده و كلسيم فسفات آزاد ميشود.
ضمنا
با استفاده از نمكهاي روي، كاتيون روي جايگزين كاتيون كلسيم در ماتريکس
هيدروكسي
آپاتيت ميگردد و از رشد جرم ممانعت به عمل
ميآورد.
5.
مواد پاككننده:
پاككنندهها علاوه برکاهش كشش سطحي سبب
پراكندهشدن ذرات روي سطح دندان در جريان شستشو
ميشوند بدين ترتيب جذب فلورايد توسط ميناي دندان
را آسان ميكنند. پاككنندههاي معمولي مورد مصرف
در خميردندان سديم لوريل سولفات، سديم لوريل
ساركوزينات و سديم متيل کوکوئيل تاورات هستند.
6.
مواد ضد ميكروبي:
اجتماع ميكروبها روي رسوب مواد در سطح دندان
بهعنوان پلاك ميكروبي، عامل ايجاد ناراحتيهاي
دهان و لثه و نيز بوي ناخوشايند دهان است. استفاده
از مواد ضد ميكروبي مانند تريكلوزان ضمن دارا بودن
كارايي وسيع و نگهداري از سطح دندان، روي
باكتريهاي گرم مثبت و منفي، اثر كرده و بوي
ناخوشايند دهان را از بين ميبرد.
7.
مرطوبكنندهها:
مواد مرطوبكنندة مورد مصرف در خميردندان
مانند
سوربيتول
و گليسيرين
و پلي اتيلن گليكول از خشك شدن
وسخت شدن
محصول جلوگيري كرده و سبب
ايجاد درخشندگي و حفظ بافت انعطاف پذير
آن ميگردد.
8.
شيرينكننده
ها:
نمكسديم ساخارين بهعنوان شيرينكننده با
غلظت05/0تا5/0درصد در فرمولاسيون خميردندان بهكار
ميرود.ميزان شيريني اين نمک 300 مرتبه از ساكارز
بيشتراست.
9.
مواد نگهدارنده:
براي جلوگيري از رشد ميكروارگانيسم ها، استفاده از
مواد نگهدارنده مانند استرهاي پاراهيدروكسي
بنزوئيك اسيد، بنزوات سديم و ... در فرمولاسيون
خميردندان متداول ميباشد. استرهاي پاراهيدروكسي
بنزوئيك اسيد از قدرت نگهدارندگي بالايي تحت
PH
خنثي بهره مند هستند
و بدين علت مناسبترين مواد نگهدارنده مورد
استفاده در خميردندان بهشمار ميروند.
010طعم
(اسانس):
بطورکلي از
تاثير اسانس در خميردندان نبايستي غافل بود، چرا
كه يك اسانس خوب ميتواند بوي بد دهان را كه توسط
باكتريهاي مضر توليد ميشوند، پوشش دهد و دهان را
براي ساعتها خنك و با طراوت نگاه دارد.
بهداشت
دهان و دندان
–
دهان شويه
مهمترين وظيفه يک دهان شويه ، مانند هر محصول دهان
و دندان ،جلوگيري از تنفس بدبو و ناخوشايند ونيز
ايجاد پاکيزگي در دهان مي باشد0 سه فاکتور مهم
براي دسترسي به اين نتايج عبارتند از :
-
اثرمکانيکي شستشو با دهان شويه که موجب
پاکيزگي دهان ازخرده ها وباقيمانده هاي مواد غذايي مي گردد0
-
اثر اسا نس به کار رفته در محصول
-
اثر هر گونه موادموثر جانبي ( مانند مواد
ضد ميکروبي)
اجزاي تشكيل دهنده:
01مواد مرطوب كننده: وجود مواد مرطوب کننده در
فرمولاسيون دهان شويه سبب جلوگيري از بي آب شدن
محصول و حفظ رطوبت مواد تشکيل دهنده آن مي گردد0در
غالب موارد از مرطوب كننده هاي عمومي مانند
سوربيتول، گليسيرين و پروپيلن گليکول استفاده ميشود.
02شيرينكنندهها:
نمك سديم
ساخارين بهعنوان شيرينكننده در تركيب دهانشويه
بهكار مي رود و داراي شيريني به ميزان 300 برابر
ساكاروز ميباشد.
03اسانس:
يكي از بخشهاي
مهم دهانشويه اسانس (مواد خوشبوكننده) ميباشد كه
استفاده از آن در فرمولاسيون اين محصول سبب احساس
تنفس خوشايند توسط مصرفكننده ميگردد. دراکثر
موارد،ترکيبات نعناع بدليل ايجاد احساس تنفس خوشبو
و خنکي در دهان مورد استفاده قرار مي گيرند0
04مواد حل کننده :
استرهاي
اتوکسيله شده سوربيتان و تري گليسيريدهاي اتوکسيله
شده مانند PEG-40
hydrogenated castor oil
بعنوان ماده حل کننده اسانسهاي روغني به کار برده
مي شوند 0 غلظت مجاز مصرف اين مواد در فرمولاسيون
دهان شويه 5/0 تا 3 درصد مي باشد0
05مواد نگهدارنده:
جهت جلوگيري از آلودگي باكتريايي
محصول از مواد نگهدارنده مانند سديم بنزوآت و استرهاي
پاراهيدروكسي
بنزوئيك اسيد و ... در دهانشويه استفاده ميگردد.
استرهاي
پاراهيدروكسي
بنزوئيك اسيد از قدرت نگهدارندگي بالايي تحت PH
خنثي برخوردار ميباشند و بدين علت مناسبترين
ماده نگهدارنده مورد استفاده در محصولات دهان و
دندان هستند.
06مواد
ضد پوسيدگي:
سديم فلورايد و سديم منو فلوئورو فسفا ت بهعنوان
منابع يون فلورايد در تركيب محصول به كار ميروند
و در مبارزه با پوسيدگي دندان نقش خاصي ايفا
ميكنند.
07 مواد ضد ميکروبي :
استفاده از تريكلوزان در دهان شويه به عنوان
مادهاي موثر بر
فعاليت باکتريهاي موجود در دهان، پلاک ميکروبي سطح
دندانها که عامل ايجاد ناراحتي هاي لثه و دهان و
نيز بوي ناخوشايند دهان مي باشد را از بين مي
برد0
|
