پوست وسيعترين اندام بدن است كه بيش از ساير اعضاء
از محيط اطراف متأثر مي شود. از آنجا كه اين عضو
نقش بسزايي در سلامت انسان دارد، رعايت بهداشت آن
از اهميت ويژه اي برخوردار است.
مهمترين وظايف پوست در حفظ و ادامه حيات بدن انسان
عبارتند از: حفظ درجه حرارت، تنظيم آب و املاح
بدن، ايجاد سدي دفاعي در برابر ورود باكتريها،
اشعه مضر آفتاب و ... به بدن آدمي و ساخت برخي
مواد شيميايي لازم همچون ويتامين D
كه براي جذب كلسيم و استحكام استخوانها و دندانها
ضروري است.
پوست اين اعمال را با كمك ضمائمي كه در سه لايه
خود دارد انجام مي دهد.لايه هاي جلدي از بيرون به
داخل به ترتيب اپيدرم، درم و هيپودرم نام دارند.
اپيدرم سطحي ترين لايه پوست و مسئول توليد سلولهاي
تازه پوستي و انتقال آنها به سطح پوست جهت ايجاد
لايه اي محافظ در برابر كاهش رطوبت و حفظ شادابي
پوست است. عميق ترين بخش اپيدرم كارخانه توليد
سلولهاي پوستي (لايه بازال) ناميده مي شود. اين
سلولها در ابتداي امر مكعبي شكل هستند ولي به
تدريج و با ساخته شدن سلولهاي جديد، سلولهاي قديمي
تر به سطوح فوقاني پوست راه يافته، تغيير شكل
داده، كم كم پهن و خشك مي شوند و در سطح پوست آب
خود را از دست داده، لايه اي به نام لايه شاخي
پديد مي آورند. بدين ترتيب لايه شاخي، خارجي ترين
لايه سطح پوست، از به هدر رفتن رطوبت بدن جلوگيري
به عمل مي آورد.
از ديگر ضمائم پوستي كه در اپيدرم قرار دارند به
سلولهاي سازنده رنگدانه پوستي ملانين (ملانوسيتها)
و سلولهاي لانگرهانس اشاره نمود.
لايه زيرين اپيدرم كه وظيفه خون رساني و تغذيه
سلولهاي لايه اپيدرم را به عهده دارند، درم نام
دارند. به طور كلي درم از بافت همبند ، رشته هاي
كلاژن، الاستين و سلولهاي ديگري همچون لنفوسيت
ها، ماكروفاژها و ... تشكيل شده اند. كلاژن نوعي
پروتئين رشته اي است كه عامل اصلي استحكام و
جلوگيري از افتادگي پوست است. پروتئين ديگر موجود
در درم (الاستين) مسئول حفظ حالت كشساني و
الاستيسيته پوست هستند. علاوه بر ضمائم فوق، غدد
عرق، غدد چربي، مو، اعصاب و عروق خوني نيز در اين
لايه از پوست قرار دارند.
داخلي ترين لايه پوست هيپودرم نام دارد. نقش اصلي
سلولهاي لايه هيپودرم ساخت و ذخيره چربي به عنوان
يك منبع انرژي رزرو مي باشد. چربيهاي زير جلدي
علاوه بر محافظت بدن در برابر سرما، فشار مكانيكي
و ضربات، محل ساخت ويتامين D
نيز هستند.
پوست افراد مختلف را معمولاً بسته يه ميزان ترشح
غدد چربي به انواع چرب، خشك، نرمال و تركيبي تقسيم
مي كنند.
انواع پوست
پوست چرب:
در دوران بلوغ و اوايل جواني معمولاً پوست چرب
است. علائم بارز چربي پوست ضخيم شدن و افزايش ترشح
چربي كه بيشتر در مناطق پيشاني، چانه و اطراف بيني
به صورت براقي پوست ظاهر مي گردد، مي باشد. چربي
پوست مي تواند عاملي براي ايجاد آكنه باشد.
براي پاك كردن پوستهاي چرب معمولاً از انواع پاك
كننده هاي غير چرب مناسب، از جمله پاك كننده هاي
حاوي مواد شوينده ، الكل يا ساير مواد قابض ، مواد
کنترل کننده ميزان چربي پوست ، مواد لايه بردار
ملايم مانند آلفاهيدروكسي اسيدهاي ضعيف
ومرطوب کننده هاي غير چرب مثل پنتنول استفاده مي شود.
پوست خشك:
عموماً در سنين پس از 40 سالگي با كاهش ترشحات غدد
چربي، پوست خشك مي شود. پوستهاي خشك به شدت مستعد
ايجاد چين و چروك هستند. پوسته هاي ريز ناشي از
خشكي نيز از عوارض ناخوشايند خشكي مفرط پوست است.
براي حفظ پاكيزگي اين نوع پوست، بهترين روش
استفاده از لوسيونهاي شيرپاك كن مي باشد. ضمناً
همواره بايد از كرمهاي مرطوب كننده مختلف جهت
جلوگيري از خشكي بيش از حد، استفاده نمود.
پوست مختلط:
پوست مختلط پوستي است كه در اطراف بيني، چانه و
پيشاني چرب و در ساير مناطق صورت به ويژه گونه ها
خشك است. مراقبت از اين نوع پوست مشكلتر از ساير
انواع است. بدين ترتيب كه در نواحي چرب، بايد از
مراقبت هاي ويژه پوست چرب و در مناطق خشك بايد از
روشهاي محافظت پوستهاي خشك بهره جست.
پوست نرمال:
درصورتيكه ميزان ترشح غدد چربي در حد متعادل و
نرمال باشد، پوست نرمال خواهد بود. شست و شوي
شبانگاهي و روزانه و همچنين استفاده از كرمهاي
مرطوب كنندة ويژه پوست نرمال، براي حفاظت از اين
نوع پوست مفيد است.
مراقبت از پوست
1-
حفظ پاكيزگي و شست و شوي پوست:
نخستين
اقدام براي حفظ بهداشت پوست ، شستشوي آن است اين
کار سبب زدودن آلودگيهاي سطحي ، غبارها ، سلولهاي
مرده پوستي ، ميکرواورگانيسمها ، باقيمانده چربي ،
عرق و لوازم آرايشي از روي پوست ميشود 0
طبيعي است كه نوع پاك كننده ها و مواد پاك كننده
پوستي و همچنين تناوب و طريقه مصرف بستگي به نوع
پوست دارد. همانگونه كه ذكر شد براي پوستهاي چرب
بايد از محصولات كم چرب همچون ژل كرمها، ژل هاي
پاك كننده و يا مايعات ويژه استفاده گردد. همچنين
پاك كردن پوستهاي خشك نيز حتماً بايد با لوسيونهاي
پرچرب با مرطوب كنندگي بالا انجام شود.
2-
حفظ رطوبت پوست، استفاده از كرمهاي مرطوب كننده:
مهمترين عامل در حفظ شادابي و لطافت پوست، تأمين
رطوبت و سپس كنترل تبخير سطحي آب از پوست مي باشد.
براي اين منظور مصرف انواع كرمهاي مرطوب كننده از
دو دسته مواد شيميايي جهت حفظ رطوبت و شادابي
استفاده مي شود:
-
مواد مرطوب كننده همچون آب، گليسيرين و ... جهت
تأمين رطوبت پوست.
-
مواد چرب و روغن هاي گوناگون به منظور ايجاد لايه
محافظي بر پوست و جلوگيري از تبخير آب در اثر
شرايط محيطي.
ميزان مواد مؤثره مرطوب كننده با توجه به اينكه
براي چه پوستي طراحي شده اند متفاوت است. طبيعتاً
محصولات ويژه پوستهاي چرب داراي مواد مرطوب كننده فراوان به همراه چربيهاي سريع الجذب به ميزان كم
مي باشند. در حاليكه كرمهاي مخصوص پوست خشك غني از
هر دو گروه مواد هستند و عمدتاً شامل مواد چرب و
مسدود كنندة منافذ پوست به منظور كنترل تبخير سطحي
مي باشند.
به طور كلي براي حفظ بهداشت و شادابي پوست از
انواع كرمها و محصولات بهداشتي پوست مي توان بهره
گرفت كه مهمترين آنها عبارتند از:
¨
كرمهاي روز:
اين نوع كرم ها بايد بتوانند رطوبت و چربي لازم و
مورد نياز پوست در طول روز تأمين نمايند. اين نوع
محصولات معمولاً كرم هايي بسيار سبك و سريع الجذب
مي باشند. در فرمولاسيونهاي بسياري از اين كرم ها
انواع مواد مغذي از جمله عصاره هاي گياهي،
ويتامينها و پروتئين ها به چشم مي خورد. در برخي
انواع نيز كمي مواد ضد آفتاب به كار مي رود. البته
اين مقدار ضد آفتاب لزوم استفاده از كرمهاي ضد
آفتاب در برابر نور مستقيم خورشيد را از بين
نخواهد برد.
¨
كرمهاي شب:
غالباً با تمام مراقبتهايي كه صورت مي گيرد، پوست
در خلال روز آلوده شده و به علاوه مقداري از رطوبت
و مواد ضروري خود را از دست مي دهد. لذا جهت
مراقبت از پوست بايد از محصولات ويژه شب استفاده
نمود. اين محصولات معمولاً پس از شست و شوي
شبانگاهي صورت مصرف مي شوند و بايد توانايي جبران
مواد ضروري از دست رفته پوست را در طول استراحت
شبانه داشته باشند.
كرمهاي شب كرمهاي چربي هستند و به همين سبب نسبت
به كرمهاي روز ( كه در طول روز مكرراًٌ مورد
استفاده قرار مي گيرند و تجديد مي شوند) ماندگاري
بيشتري بر پوست دارند. به همين دليل معمولاً براي
افرادي كه پوست خشك يا پير دارند، توصيه مي شوند.
¨ لوسيونهاي دست و بدن:
لوسيونهايي سبك با جذب و پخش شوندگي سريع و آسان
جهت تأمين رطوبت پوست تمام بدن مي باشند.
¨ كرمهاي ضد چروك:
اين محصولات براي پوستهاي در شرف پيري و يا پير
طراحي مي شوند لذا بايد توانايي جلوگيري از ايجاد
چروك هاي جديد را داشته باشند. بدين ترتيب ميزان
مواد مرطوب كننده اين محصولات بالا و البته مقدار
مواد چرب و روغن هاي سبك (همچون روغن هاي گياهي)
بسيار زياد است. ضمناً از انواع مرطوب كننده هاي
قوي كه خاصيت درماني دارند در اين نوع كرمها
استفاده مي شوند. علاوه بر اين بسياري از كرمهاي ضد
چروك حاوي مواد لايه بردار ملايم و مواد محرك
سازنده سلولهاي جديد پوستي (ويتامين C
ويتامين A
و مشتقات آن، آلفاهيدروكسي اسيدها و ... ) مي
باشند.
¨
كرمهاي دور چشم:
اين نوع كرمها و محصولات بايد كاملاً ايمن و بدون
ضرر باشند. ضمناً بايد رطوبت و چربي نازكترين بخش
پوست بدن يعني پوست ناحيه دور چشم را تأمين نمايند
.
جذب اين محصولات بر پوست بايد بسيار سريع و آسان و
ماندگاري آنها بر پوست زياد باشد.
3-
محافظت پوست در برابر آفتاب:
اشعه ماوراء بنفش خورشيد مي تواند سبب آفتاب
سوختگي، التهاب پوستي، ايجاد لكه هاي پوستي و
پيرپوستي زودرس گردد. لذا به همگان توصيه مي شود
كه در طول روز از محصولات ضد آفتاب متناسب با پوست
خود استفاده نمايند و هر دو تا سه ساعت يكبار آنرا
تجديد كنند. ضدآفتاب بايد درست قبل از تماس با نور
خورشيد مورد استفاده قرار گيرد و بسته به فعاليت و
حساسيت پوستي فرد ، هر دو تا سه ساعت يکبار تجديد
گردد 0لازم به ذكر است براي انتخاب محصول ضد آفتاب
مناسب عواملي چون حالت فيزيكي، ميزان چربي و
فاكتور حفاظت پوست در برابر نور خورشيد (SPF)
از اهميت خاصي برخوردارند. طبق تعريف Sun
Protection Factor) SPF)
عبارتست از:
پوست
حفاظت شده با محصول ضدآفتاب MED
SPF=
------------------------------------------------------------
پوست
بدون حفاظت و بدون ضدآفتاب MED
MED
مخفف عبارت
Minimal Erythemal Dose
، حداقل انرژي تابشي لازم براي ايجاد سرخي قابل
رويت و قابل تشخيص بر پوست در مجاورت با يك منبع
نور با طول موج مشخص مي باشد. طبيعتاً اين فاكتور
با مدت زمان تماس با نوري با شدت ثابت نيز مرتبط
است. بنابراين مي توان
SPF
را به صورت زير نيز تعريف كرد:
مدت زمان لازم براي ايجاد سرخي بر پوست حفاظت شده
با ضد آفتاب
SPF=
---------------------------------------------------------------------------------
مدت زمان لازم براي ايجاد سرخي بر پوست بدون
ضدآفتاب
با
توجه به تعريف فوق اگر محصولي داراي SPF
چهار باشد، مدت زمان تماس فرد با استفاده از اين
كرم، 4 برابر بيش از هنگامي است كه همان فرد از
اين ضد آفتاب استفاده نكرده است. به عبارت ديگر
اگر شخصي در حالت عادي و بدون استفاده از كرم ضد
آفتاب در مدت نيم ساعت دچار التهاب پوستي شود، با
استفاده از اين محصول پس از 2 ساعت ممكن است
التهاب عارض شود. البته ناگفته پيداست كه هرچه
SPF
بالاتر باشد نياز به تجديد آن از بين نمي رود. از
آنجاييكه پوست در اثر تعرق و آلودگي هاي محيطي و
تماس پوست با دست و ... مقداري از كرم را از دست
مي دهد، بهتر است هر 3 ساعت يكبار ضد آفتاب تجديد
شود.
4-
پيلينگ پوست:
پيلينگ باعث لايه برداري يك يا چند لايه از سطح
پوست مي شود. اين عمل داراي اثرات جوان كنندگي و
شاداب كنندگي پوست مي باشد.
پيلينگ به دو صورت شيميايي و فيزيكي امكان پذير
است. ضمناً بسته به عمق لايه هايي كه از سطح پوست
برداشته مي شوند درجات مختلفي دارد. معمولاً
پيلينگ هاي عميق و نيمه عميق بايد حتماً تحت نظر
پزشك متخصص انجام شود. پيلينگ هاي سطحي شيميايي
معمولاً توسط مواد لايه بردار شيميايي، از جمله
آلفاهيدروكسي اسيدها امكان پذير است. پيلينگ
مكانيكي سطحي را مي توان توسط انواع محصولات لايه
بردار (اسكراب) انجام داد. اسكرابها محصولات حاوي
دانه هاي ريز ساينده مي باشند كه لايه بسيار نازكي
از سطح پوست را برداشته و پوست را شاداب تر جلوه
مي دهند. اسكرابهاي پوست خشك به صورت كرم و
اسكرابهاي پوست چرب معمولاً به شكل ژل كرم يا ژل
هستند.
|
