محافظت از پوست در برابر آفتاب

خورشيد مهمترين منبع انرژي سيارة خاکي ما است0 علاوه بر تامين گرما و ايجاد شرايط آب و هوايي مختلف ، وجود گياهان، جانوران و انسان مرهون وجود خورشيد است0 ليکن قرار گرفتن مستمر و مکرر در مجاورت نور خورشيد مي تواند سبب آفتاب سوختگي ، گرمازدگي گردد 0

تاريخچه :

شواهد تاريخي نشان ميدهد که انسان از ديرباز به  آثار مخرب و مضر نور خورشيد واقف بوده و براي جلوگيري از اين عوارض ، پوست صورت و بدن خود را با ماده اي مي پوشانده است : در يونان باستان که اکثر ورزشکاران در محيطهاي باز و در مجاورت نور مستقيم خورشيد به تمرينات ورزشي مي پرداختند ، به شدت دچار آفتاب سوختگي مي شدند  0 راهکار آنان براي رفع اين مشکل ، پوشاندن بدن با مخلوط ماسه و روغن بود و پس از مدتها به اين نتيجه رسيدندکه مخلوط خاک رس و روغن پوشش بهتري بر پوست ايجاد مينمايد  0

همچنين طبق گزارشاتي که از کاشفين امريکا باقي مانده است ، سرخپوستان آمريکاي مرکزي (ازتکها) صورت و بدن خود را رنگ مي کردند تا از نور خورشيد مصون بمانند 0 

لباس سنتي اعراب شبه جزيره عربستان و ساير مناطق گرمسيري نيز شاهدي بر امر است 0

در قرون 18 و 19 ميلادي داشتن چهره اي روشن و صاف ، نشاني از تعلق شخص به قشر مرفه  اجتماع و رخساره هاي آفتاب سوخته و تيره ويژه طبقات کم درآمد و زحمتکش جامعه بود0 ليکن با اتفاقي که در اوائل قرن بيستم رخ داد ، اين ايده به کلي تغيير کرد :

خانم شانل ، طراح لباس مشهور فرانسوي ، به طور اتفاقي در قايق تفريحي خود به مدت زيادي در معرض خورشيد قرار گرفت و همين امر باعث برنزه شدن پوست وي شد و هنگاميکه در انظار عمومي ظاهر شد افرادي که از ايده هاي وي تقليد مي کردند ، رنگ پوست وي را نيز مد جديدي تلقي کردند 0 بدين ترتيب از آن پس  برنزه شدن ، بويژه نزد طبقه مرفه جامعه نشانة به روز بودن ، تشخص و اصالت شد  0ولي در بسياري موارد ،  افراد قبل از آنکه برنزه شوند دچار آفتاب سوختگي مي شدند0 (امروزه مي دانيم که بخشي از نور ماورابنفش خورشيد(Ultra Violet) که  UVA  ناميده ميشود ، سبب برنزه شدن و امواج ديگري از اشعه ماورابنفش با نام  UVB ،  باعث آفتاب سوختگي پوست ميشود و چنانچه UVB توسط يک محصول ضدآفتاب با SPF مناسب کنترل شود ميتوان بدون سوختگي ، پوست را برنزه کرد)0 نخستين مادة ضدآفتاب ، پارا آمينو بنزوئيک اسيد ،  در اواخر سالهاي 1920 ميلادي  کشف شد و از آن پس با استفاده از محصولات حاوي ضدآفتاب بسياري از افراد برنزه شدن بدون سوختگي را تجربه کردند0 

تا اوائل دهة 70 ميلادي کشف مواد ضدآفتاب و توليد محصولات حاوي اين مواد بسيار کند بود 0حتي در دهه 70 ميلادي متخصصان پوست جهت جلوگيري از عوارض پوستي ناشي از نور آفتاب ، محلول الکلي پارا آمينو بنزوئيک اسيد را براي بيماران خود تجويز مي نمودند0  در اواخر سالهاي 1970 با کشف طيف وسيع اشعه ماورابنفش ، پيشرفت چشمگيري در فرآورده هاي ضدآفتاب رخ داد0 

نور خورشيد  و اثرات مختلف آن بر سلامت انسان

اثرات مثبت و منفي نور خورشيد بر سلامت انسان به اختصار در جدول زير ذکر شده است :

نور خورشيد گستره اي از امواج با طول موجهاي گوناگون است که بخش عظيمي از آن توسط اتمسفر زمين جذب ميشود 0 اين طيف گسترده در شکل زير نمايش داده شده است 0

همانطور که ملاحظه ميشود ، طيف امواج خورشيدي بسيار وسيع است0 امواج داراي طول موجهاي پايين ( زير 280 نانومتر)  ، داراي انرژي فراوان هستند و به همين سبب چنانچه به زمين برسند مي توانند براي حيات روي کره خاکي خطرناک باشند 0 خوشبختانه اين بخش از امواج توسط اتمسفر زمين فيلتر ميشوند0 بدين ترتيب تقريباٌ پر انرژي ترين امواجي که اجازه عبور از لايه ازن را دارند بخشي از امواج ماورابنفش (Ultra violet-UV) ميباشند 0 اشعه ماورابنفش به سه بخش تقسيم ميشود0 بخش پرانرژي آن (UVC) توسط لايه ازن جذب ميشود و دو بخش بعدي (UVB  , UVA)  از اتمسفر عبور مينمايند0  اثراتي که هر يک از اين امواج بر پوست مي گذارند با ميزان نفوذ آنها در لايه هاي مختلف پوست مرتبط است 0 گفتني است ، عليرغم اينکه انرژي   UVBبيش از UVA   ميباشد ، ليکن عمق نفوذ آن در پوست کمتر و حداکثر تا حدفاصل اپيدرم ودرم است 0 اين در حالي است که UVA  ميتواند تا لايه هاي زيرين نفوذ نمايد0 شکل زير نمايي از لايه هاي مختلف پوست و عمق نفوذ امواج ماورابنفش در آنها را نشان ميدهد :

عوارض پوستي که هر يک از دو بخش اخير مسئول آن هستند در زير ليست شده اند :

با توجه به اثرات نامطلوبي که آفتاب بر پوست ميگذارد حفاظت در برابر آن ، بويژه در فصل گرما و تابستان الزامي به نظر ميرسد 0 براي محافظت در برابر نور خورشيد بايد :

تا حد امکان در سايه بمانيد 0

پوست خود را با لباس مناسب در برابر نور خورشيد حفظ نماييد0

در صورت امکان از آفتابگير يا کلاه هاي لبه دار استفاده کنيد 0

از يک محصول ضد آفتاب مناسب ، به شيوه صحيح ، استفاده نماييد0

ضدآفتاب مناسب و کارآمد داراي چه ويژگيهايي است؟

محصولات ضدآفتاب حاوي مواد موثره ويژه اي جهت  جلوگيري از بروز آسيبهاي ناشي از نور خورشيد  بر پوست ميباشند0 اين مواد  به  دو نوع اصلي زير تقسيم ميشوند:

الف-ضدآفتابهاي شيميايي: اين ضدآفتابها با جذب نور،مانع رسيدن انرژي نوراني به پوست  ميشوند0

ب -  ضدآفتابهاي فيزيکي : اين مواد  با ايجاد سدي در برابر نور خورشيد ، آنرا منعکس ميسازند 0

معمولاٌ محصولات ضدآفتاب حاوي هردو نوع مادة موثره ميباشند0

يک محصول ضدآفتاب کارآمد بايد داراي ويژگيهاي زير باشد :

 محافظت در برابر UVB

امروزه با افزايش آگاهي عمومي نسبت به  ضدآفتابها و الزام استفاده از اين محصولات ، اکثر افراد با  نام SPF   آشنا هستند 0 SPF  مخفف عبارت Sun Protection Factor ، فاکتور حفاظت در برابر نور خورشيد است که بنا به تعريف عبارت است از افزايش مدت زمان تماس با اشعه ماورابنفش تا هنگام ايجاد التهاب پوستي 0 به عبارت ديگر چنانچه فردي به طور طبيعي ، پس از يک ساعت تماس با نور خورشيد دچار التهاب ميشود ، در شرايط مشابه اگر از محصولي با 4 SPF  استفاده نمايد ، ميتواند بدون آفتاب سوختگي چهار ساعت زير نور آفتاب بماند 0

البته طبق اين تعريف ،ممکن است  اين تلقي اشتباه  پيش آيد که  هرچه SPF بالاتر باشد درجه حفاظت بالاتر و مناسبتر خواهد بود 0 طبق تحقيقات و آزمايشات انجام شده  ، SPF يک محصول با ميزان اشعة ماورابنفشي که توسط آن مهار ميشود ، رابطه مستقيم دارد0ارتباط SPF  با درصد کاهش نور ماورابنفشي که به پوست مي رسد در نمودار زير نشان داده شده است0

 همانطور که ملاحظه ميشود بيش از 97 % از نور رسيده به پوست ، توسط يک محصول با 30 SPF کنترل ميشود 0 براي بلوکه کردن 100 درصد اشعه ماورابنفش بايد از محصولي با SPF بالاي 100 بهره جست ودر اين صورت بدليل افزايش ميزان مواد موثره ضدآفتاب ، احتمال ايجاد عوارض منفي ناشي از مواد شيميايي ، از جمله انواع آلرژيها ، پوست را تهديد خواهد کرد 0 طبق توصيه اداره  دارو و غذاي امريکا (FDA) براي محافظت پوست در برابر نور خورشيد مناسبترين محصولات ،  ضدآفتابهايي  با  SPF حدود  30 ميباشند0

محافظت در برابر UVA

 همانگونه که در بالا ذکر شد ،  SPF بر مبناي ايجاد التهاب پوستي توسط نور ماورابنفش پايه گذاري شده و از آنجاييکه UVA هيچگونه اريتم و التهاب ايجاد نميکند ، SPF نميتواند فاکتوري براي سنجش ميزان حفاظت در مقابل UVA باشد0

از سوي ديگر عمق نفوذ اين بخش از اشعه ماورابنفش بيش از  UVBو عوارض ناشي از آن  تقريبا ٌ غير قابل جبران است0 بنابراين محافظت پوست در برابر UVA از اهميت خاصي برخوردار است 0 ضمناٌ براي تخمين ميزان محافظت يک محصول در برابر UVA ، فاکتور يکسان و عمومي همچون SPF  وجود ندارد  0

متعارفترين علائم و عباراتي که  بر ليبل محصولات ضدآفتاب درج ميشوند و  بيان کننده ميزان محافظت يک محصول در برابر UVA هستند  ،  عبارتند از :

 ستاره هاي امتياز در مورد محصولات بريتانيايي

در اين سيستم هر چه تعداد ستاره ها از صفر تا چهار افزايش يابد درجه حفاظت در مقابل UVA  بيشتر خواهد بود 0

عبارت طيف گسترده  (Broad Spectrum) که نمايانگر حد مطلوبي از محافظت در برابر UVA ميباشد0 اين عبارت بر روي  محصولات امريکايي و استراليايي بيشتر به چشم ميخورد

حالت و ظاهري خوشايند بر پوست ايجاد نمايد :

يکي ديگر از مسائل قابل ملاحظه در انتخاب يک محصول ضدآفتاب حالتي است که بر پوست ايجاد مينمايد 0 طبيعتاٌ بهترين راه براي درک اين حالت استفاده از محصول است 0 ليکن در برخي موارد ميتوان به کمک مواد متشکله درج شده بر محصول نيز تا حدودي از کيفيت و رنگي که احتمالاٌ بر پوست ايجاد ميشود آگاه شد 0

همانطور که در بالا ذکر شد ضدآفتابهاي فيزيکي با ايجاد سدي در برابر نور خورشيد ، آنرا منعکس ميسازند ، در حاليکه ضدآفتابهاي شيميايي با جذب نور مانع رسيدن انرژي نوراني به پوست ميشوند0

انواع ضدآفتابهاي فيزيکي ، همچون تيتانيوم دي اکسايد ، زينک اکسايد و  آلومينا (آلومينيوم دي اکسيد) لايه سفيد گچي بر پوست ايجاد ميکنند که معمولاٌ از نظر زيبايي براي مصرف کننده خوشايند نيست 0 بسياري از توليدکنندگان براي جلوگيري از رنگ سفيد اين مواد ،  با استفاده از انواع اکسيدهاي آهن محصول را به رنگ پوست در ميآورند 0

افرادي که خواهان ضدآفتابي بدون رنگ خاص هستند ، بهتر است از انواع کرمهاي ضدآفتاب شيميايي که عاري از تيتانيوم دي اکسايد و ساير ضدآفتابهاي فيزيکي است استفاده نمايند 0

علاوه بر اين با مصرف برخي از ضدآفتابها ، پوست گرم  و شدت تعرق بيشتر ميشود 0 همچنين استفاده از  برخي از آنها نيز ممکن است سبب ايجاد سنگيني بر پوست و انسداد منافذ جلدي گردد 0 تمامي اين حالتها به نوع و درصد مواد متشکله محصول ارتباط دارد 0

به هر حال يک محصول خوب احساس و ظاهري خوشايند براي مصرف کننده به ارمغان مي آورد0

ميزان مقاومت مناسب  در برابر شستشو :

يکي از پارامترهاي قابل توجه در انتخاب کرمها و محصولات ضدآفتاب ميزان مقاومت در برابر تعرق و شستشو است0

طبق استاندارد اداره غذا وداروي امريکا ، آزمون ويژه اي براي تعيين ميزان مقاومت در مقابل شستشو وجود دارد 0 در اين آزمون مقدار مشخصي از محصول بر پوست مصنوعي پخش شده  وبه دفعات مختلف و هر بار  به مدت 20 دقيقه در آب غوطه ور ميگردد 0 چنانچه پس از دو بار غوطه وري (جمعاٌ 40 دقيقه) محصول ، 70 درصد SPF  اوليه خود را حفظ کرده باشد ،  مقاوم در برابر آب يا        Water resistant تلقي ميشود و اگر بتواند پس از 4 بار غوطه وري  (جمعاٌ 80 دقيقه) هنوز هم 70 درصد SPF ابتدايي را حفظ نمايد ، ميتوان آنرا ضدآب يا   Waterproof   دانست 0

با توجه به تعاريف فوق ميتوان با مطالعه مندرجات روي محصولات ضدآفتاب تا حدودي به کيفيت آنها پي برد و محصول مورد نظر ومناسب را انتخاب کرد 0 براي مثال انتخاب فردي که خواهان  ضدآفتاب مناسبي  براي محافظت پوست خود هنگام شنا است با گزينش شخصي که محافظت پوست خود در طول يک روز کاري  طلب ميکند و در ميان روز بايد وضو بگيرد متفاوت است.

علاوه بر عوامل فوق ، يک ضدآفتاب مناسب بايد تا حد امکان آلرژي زا  و ملتهب کننده نباشد0 به همين سبب  بر ليبل بسياري از اين محصولات عبارت "عاري از عطرمايه"  (اسانس) به عنوان يک مزيت درج شده است 0